Apê Musa katledileli 32 yıl oldu: Geleneği sürüyor

img

İSTANBUL - Gazeteci-yazar Musa Anter’in katledilmesinin üzerinden 32 yıl geçti. Gazeteci Ender Öndeş, Anter'in duruşuyla efsaneleştiğini ve bıraktığı geleneğin sürdüğünü belirtti.  

Kürt halkının Apê Musa’sı, Kürt bilge Musa Anter 20 Eylül 1992 tarihinde Amed’te katledildi. JİTEM tarafından katledilen Anter’in ölümüne ilişkin dava ise 2 yıl önce zaman aşımı gerekçesiyle düşürüldü. Anter, ardından büyük bir Özgür Basın geleneğini miras olarak bıraktı. Yeni Yaşam gazetesi yazarlarından olan Ender Öndeş, Musa Anter’i ve Özgür Basın geleneği anlattı. 
 
Anter ile tanışmasa da ona dair anlatılanları dinlediğini ve katledildiği günü hatırladığını belirten Öndeş, "Apê Musa'yı benim anlatabilmem zor. Ama böyle insanlar efsane insanlardır. Duyarsınız. Apê Musa, esasında özgür basın öncesinde de var olan biri. Ondan daha öncesinde yeğeni Hüseyin Deniz (Katledilen Özgür Gündem yazarı) için yazdığı yazı vardır. Ben o yazıyı okuduğumda ağlamıştım. Oğlum Hüseyin diyor, ben sana öldü demem diyor. Öldü dersem, seni ben öldürmüş gibi olurum diyor. Ben de gelirim yanına oğlum diyor” diye belirtti. 
 
‘KUŞAKTAN KUŞAĞA GELEN BİR ZİNCİR’
 
Musa Anter’in de yiğeninden kısa bir süre sonra katledildiğini hatırlatan Öndeş, katledilen gazeteciler ve onların ardından bu mücadeleyi sahiplenilme halini bir zincir olduğunu, Anter katledildiğinde henüz doğmamış insanların bugün bu geleneği sürdürdüğünü belirterek, “Zinciri hesaplayabiliyor musunuz? Nasıl bir zincir geliyor? İnsandan insana, kuşaktan kuşağa” dedi.
 
Gazeteci Ender Öndeş
 
Özgür Basın kurulmadan önceki Türkiye’deki sol-sosyalist basın geleneğinden söz eden Öndeş, Devrimci-Yol’un “Demokrat” ve o dönemin Türkiye Komünist Partisi'nin (TKP) “Politika” adında gazetelerinin olduğunu ve dönemlerine göre iyi sayılabileceğini ifade etti. 
 
ÖZGÜR BASIN’IN ÖNEMİ
 
Türkiye’de Özgür Basın geleneğinin ortaya çıkmasının çok önemli bir gelişme olduğunu vurgulayan Öndeş, “Yani bence tarihte, en azından Kürtler açısından söylüyorum, ilk kez Genelkurmay’ın resmî açıklamalarının ya da hükümetlerin resmî açıklamalarının haricindeki alternatif, bir bilgi kaynağı ortaya çıktı. Bunu biz Roboski'de gördük. Roboski'de özgür basın olmasaydı 34 kişilik büyük bir gerilla birliğinin mahvedildiği anlatılacaktı bize. Yine örneğin Güçlükonak Katliamı’nı hatırlıyorum. Ben gazetedeydim, 11 köylüyü öldürüp, minibüste yakmışlardı ve olay o gün PKK'nin üstünde atılmıştı. Öyle görünüyordu ama yerelden bilgiler geldiğinde anlaşıldı ki olay bambaşka. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) de onayladı bunu. Resmen ordu tarafından öldürülen insanlar ateşe verilmişti. Ve bunun gibi bir sürü olay var” diye konuştu. 
 
ÖZGÜR ÜLKE’NİN BOMBALANDIĞI SÜREÇ
 
3 Aralık 1994’te Özgür Ülke gazetesinin bombalandığı günden söz eden o dönem sosyalist basında çalıştığını ve herkes gibi kendisinin de olayı duyunca binanın önüne geçtiğini belirten Öndeş, gazetenin sonraki gün “Bu ateş sizi de yakar” manşetiyle çıkışına dair de “Herhalde sosyalistlerin tarihindeki en kısa toplantısı o gün yapılmıştır. Yani üç dakika falan sürdü ve şu karar alındı: ‘Hemen bütün teknik aletlerin büroya getirilmesi ve gazeteye yardımcı olunması. Yani o dönemde takip ediyorduk. Kadırga'daki o ünlü binaya gelip gittiğimiz oluyordu” dedi. 
 
90’LI YILLARIN DAYANIŞMASI
 
Bombalamanın ardından insanlarda büyük bir öfke olduğunu ve güçlü bir dayanışmanın oluştuğunu söyleyen Öndeş, “İstiklal Caddesi’ndeki o eylemi hatırlıyorum ama sadece İstiklal değil. Örneğin Aksaray'da meşhur Ender Mağazası vardır, onun önünde bir sürü gözaltı oldu o gün. Gazetenin satışı yapılıyordu. Bütün siyasi hareketler alıp gazeteyi çeşitli bölgelerde satıyordu. Yani hâkim oldukları ya da ne bileyim daha kendilerini iyi hissettikleri mahallelerde o gün her yerde satış oldu. Ve çok güçlü bir dayanışmaydı, hakikaten teknik malzeme fazlalığı oluştu gazetede. Yani insanlar, dergilerde, sosyalist dergilerde ne varsa hatta yayın evlerinde ne varsa gazeteye getirdiler” dedi.  
 
Gazetelerin bir bir kapatıldığını ancak ardından bir yenisinin çıktığını söyleyen Öndeş, “Özgür Basın her zaman yani deyim yerindeyse alemin yıldızı gibi oldu. Yani bir gözümüz her zaman oradaydı. Hep öyle yürüdü iş yani” şeklinde kaydetti. Öndeş, 1990’lı yıllarda Türkiye’deki devrimci ve demokrat kesimlerin dayanışmasının daha güçlü olduğunu ancak bu dayanışmanın bugün aşındığını dile getirdi. Öndeş, bunun da kaynağını sol hareketlerin zayıflamasından aldığını belirtti. 
 
'YÜK ÖZGÜR BASININ ÜSTÜNE KALIYOR'
 
Türkiye’de Özgür Basın’a “Türkiye cephesindeki haberlere çok fazla, yoğunlaşmıyorlar, kendi haberlerini veriyorlar” diye yapılan eleştirilere de değinen Öndeş, “Ama sen de Kürtlerin haberlerini ver o zaman. Yani zaman zaman biz, gazetede onca yıldır hatırlarım ben, her toplantıda konuşuruz bunları. Ya işte şu haberlere de öncelik vermek lazım diye ama habere bakıyorsun, örneğin gazeteciler Federe Kürdistan tarafında ya da Rojava'da öldürülmüş. Bu haberi kim verecek? Yok, başkası yok. Ve mecburen sen onu manşete çıkarıyorsun. Yani Kürt basını şunu istemez mi? Yani hem ülkede hem Kürdistan'da hem Rojava'da hem buradaki insan hakları ihlallerini, cinayetleri, yargısız infazları, bütün muhalif gazeteler verse de bizim yükümüz azalsa, istemez mi? Elbette ister. Ama olmuyor bu, olmayınca da köşede kalıyor. Özgür Basın'ın üstünde kalıyor” diye vurguladı.
 
BİRAND’IN İTİRAFI
 
Gazetecilere yönelik baskı, tutuklama ve katletmeleri “gerçeği açığa çıkartmanın bedeli” olarak tanımlayan Öndeş, “Herkes kendi işini yapıyor. Yani sen gerçekleri ortaya çıkarıyorsun, yalan perdelerini yırtıyorsun. Onlar da seni tutukluyor. Tabi karşı taraf ne kadar sıkışmışsa, o kadar fazla saldırıyor. Kürtlerin siyasi partisi var ve yok edemiyor. Her seferinde insanları tutukluyorlar ama bitmiyor.  Hiçbiri bitmeyince haberciye geliyor sıra. Yani haberciye saldırmak zorunda kalıyorlar. Mehmet Ali Birand itiraf etmişti bir defa. ‘Ya biz berbat gazetecilik yaptık. Ordu ne diyorsa onu verdik’ diye itiraf etmişti. Ama o gazetecilik de bitti” diye konuştu.
 
‘ÖZGÜR BASIN ÜLKENİN GERÇEĞİ’
 
Özgür Basın’ın tirajının içinde bulunduğu yeri ifade etmeyeceğini, Kürt siyasi hareketinin Ortadoğu’da bir odak noktası olduğunu belirterek Öndeş sözlerini şöyle tamamladı: “Şu anda bütün elçilikler, hükümet makamları, İçişleri Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı hepsi, hepsi her sabah yasakladıkları siteler var ya hepsine giriyorlar. Hepsini okuyorlar. Sen beğen beğenme. Yani Esad nasıl bir odak noktasıysa, Kürt hareketi de bir odak noktası. Mecbur okuyorsun. Her röportajı okuyorlardır. Yani Türkiye'de ya da Ortadoğu'da siyasetle uğraşıyorsan, sen her sabah şöyle yapmak zorundasın. Ulusalcılar ne diyor mesela? Cumhuriyet okursun değil mi? İktidar cephesi ne diyor? 3-4 tane gazete var orada. Onlara bakarsın. Kürtler ne diyor? Oraya da bakmak zorundasın. Hayatın gerçekliği böyle. Nasıl ki 40 yıldır devrimci hareket konusunda ‘bitirdik’ lafının bir anlamı yoksa gazetecilikte de habercilikte de ben bunu bitirdim diye bir şey yok.”

Diğer başlıklar

01:05 Önder'in bulunduğu hastane önünde çok sayıda kişi toplandı
00:59 Sırrı Süreyya Önder için 'geçmiş olsun' mesajları
00:30 Sağlık Bakanlığı'ndan Önder için açıklama
00:20 İmralı Heyeti üyesi Önder ameliyata alındı
15/04/2025
23:46 İsrail saldırılarında bin 400 sağlık çalışanı hayatını kaybetti
23:29 DEM Parti İmralı Heyeti üyesi Önder kalp krizi geçirdi
23:18 Bedri Elçi'nin taziyesine kitlesel ziyaret
22:53 Kadınlar süreci tartıştı: Devlet pratik adım atmalı
22:34 Alevi kadınlara yönelik saldırılar protesto edildi
22:24 ‘Salı Günleri İdama Hayır’ eylemi 64’üncü haftasında
21:26 Türkiye-İran sınırında bir kolber kayboldu
21:00 Duran Kalkan: Söz var, pratik yok!
19:53 Erdoğan: Ortadoğu’daki her kriz ülkemizi ilgilendiriyor
19:44 Gözaltında çıplak arama İzmir'de protesto edildi
19:38 QSD, DAİŞ’in elinden Êzidî bir genci kurtardı
19:32 Eskişehirli liseli öğrenciler: Yusuf Tekin istifa
19:09 Mültecileri taşıyan bot battı: 2 kadın yaşamını yitirdi
18:53 İsrail’in saldırılarında 50 bini aşkın kişi yaşamını yitirdi
18:50 Pexşan Ezîzî’ye Floransa Belediyesi onursal vatandaşlık verdi
18:31 Shahla Pırastah için ‘serbest bırakılsın’ çağrısı
18:26 Cinsel istismar sanığı öğretmene 204 yıla kadar hapis istemi
18:24 Maldivler, İsraillilerin ülkeye girişini yasakladı
18:21 Ermenistan Barış Anlaşması şartını kabul etmeye hazır
17:38 MED TUHAD-FED: CPT’nin İmralı’yı ziyaret etmemesi siyasidir
17:05 Mülakat mağduru öğretmenlerden bakana yanıt
16:21 Öğrencilerden ırkçı gruba karşı özsavunma
16:11 Nevşehir'de şüpheli ölüm
16:02 Kadın Platformu açıklamasını okuyan hekime soruşturma
15:35 Nergis Muhammedi’den BM’ye mektup
15:14 Özel’den süreç açıklaması: Meclis’e getirin
15:03 Rapçi 'Sansar Salvo' şiddetten tutuklandı
15:01 İHD'den 'tutsaklara para yatırmak suç değildir' eylemi
14:57 İlkay Çelik’in beraat kararına rağmen ihracına tepki
14:56 Irak’ta Paskalya Bayramı resmi tatil ilan edildi
14:52 CPT bir kez daha İmralı’yı ziyaret etmedi
14:20 BES-AR: Açlık sınırı 34 bin TL'yi geçti
14:19 15 günde iş cinayetlerinde dört çocuk hayatını kaybetti
14:15 CHP Kurultayı soruşturmasında 86 kişinin ifadesi alınıyor
13:59 Hatimoğulları: Bakanlık görüşmesinde pek çok konu gündeme gelecek
13:57 Kazanhan’ın failine yönelik arama kararının uygulanmaması Meclis’e taşındı
13:20 DEM Parti'den seferberlik: Emeğin Özgürlüğü ve Demokratik Toplum için 1 Mayıs'a
13:15 Şemrex Belediyesi'nden kütüphane açıklaması
13:14 SOHR: 17 kadın ve çocuk kaçırıldı
13:10 Mühimmat patlaması davasında 20 yıl sonra AYM’den ‘ihlal’ kararı
12:46 23 yıldır 'Newroz Bayramı' teklifini reddeden AKP'den Meclis'e 'kanun teklifi'
12:44 Tülay Hatimoğulları: İktidar çağrının gereğini yapmadıkça demokratikleşme olmaz
12:35 Abdurrahim Erzen’in taziyesine polis engeli
12:07 Avukatların davasında karar çıkmadı
11:51 6 kişiye 'Newroz' cezası
11:43 Renée Le Mignot: Rojava modeli umuttur
11:34 Amed Büyükşehir Belediyesi hedeflerini açıkladı
11:23 İngiltere-AB Parlamenterler Heyeti Kuzey ve Doğu Suriye’de
11:17 Macron ve Abbas görüştü: Hamas silahsızlandırılmalı
10:58 Avukatlar İmralı’ya gitmek için başvurdu
10:16 Kayyımın jandarmaya tahsis ettiği mesire alanı özelleştirildi!
10:12 Kürt düğünlerine ‘yasak' engeli
09:57 Rapçi Arslan'a şiddet gözaltısı
09:40 ‘Kadınların sözü olmadan barış olmaz’
09:14 Aleviler öncülüğünde 'Suriye İçin Kadın İnisiyatifi' kuruldu
09:12 Wan Gölü’nde kirlilik artıyor, canlı popülasyonu yok oluyor
09:10 'Tek taraflı barış ve çözüm olmaz'
09:09 Prof. Dr. Dunbar: Barış, dillere ve kültürlere saygıyla sağlanabilir
09:08 'Tarımı vuran zirai donun sebebi iklim krizi'
09:06 Rojhilat Newroz kutlamaları: Öcalan'ın çağrısı büyük yankı uyandırdı
09:04 ÖHD’li avukatlar: 'Umut hakkı' uygulanmak zorunda
09:00 15 NİSAN 2025 GÜNDEMİ
08:46 Beykoz Belediye Başkan Yardımcısı Fidan Gül'e gözaltı kararı
14/04/2025
23:44 Hamas, Katar'daki ateşkes görüşmelerine heyet gönderecek
22:39 Özerk Yönetim Çarşema Sor’u resmi tatil ilan etti
22:29 Reqa’da 5 DAİŞ’li yakalandı
22:17 ‘Doğal olan normal doğumdur’ pankartına tepki: İktidarın politikalarının yansımasıdır
22:12 Trump’tan İran’a tehdit, Biden ve Zelenskiy’e suçlama
21:54 TTB ve ATO’dan panel: ATK raporları tıbbi değil politik
20:30 Hasta tutsaklara dair öneriler bakanlığa ve Meclis’e sunuldu
20:07 Mêrdîn’de bir doktorun darp edilmesi protesto edildi
19:21 Tahliye edilen Necla Demir: Kadınların sesini aktarmayı sürdüreceğiz
18:45 Güran davasında tutukluluğa devam kararı
17:43 Yüzde 87 engelli raporu olan tutsak Aladağ’ın durumu ağırlaşıyor
17:42 Liselerde boykot
17:39 Nijerya'da silahlı saldırılar: Onlarca ölü var
17:29 Mersin’de taş ocağı projesi protesto edildi
17:27 Bolonya'da Öcalan'ın fahri vatandaşlık beratı takdim edildi
16:18 Eğitim Bakanı’ndan ‘rotasyon’ açıklaması
15:50 Halide Türkoğlu: Toplumu demokratikleştirecek yegane güç kadınlardır
15:20 İmamoğlu’nun tutukluluğuna yapılan itiraz reddedildi
14:43 Öğrenciler ihmale karşı ayakta: Rektöre istifa çağrısı
14:41 İstanbul'da 3, İzmir'de 8 tahliye
14:35 Rapor: Sincan'da 'işkence ve kötü muamele yasağı’ ihlal ediliyor
14:26 'Okullarda siyasal kadrolaşmaya son verilmeli'
14:18 ‘Özgür Kadın ile Demokratik Topluma’ şiarıyla atölyeler başlatılıyor
14:17 Narin Güran davası: UCİM ve bakanlığın katılma talebi kabul edildi
14:11 Bakandan tepki çeken ‘doğum’ pankartına savunma
14:07 Kürt oyuncuya 4 yıl 8 ay ceza
13:59 Gazetecilerden karara tepki: Haber alma hakkı engelleniyor
13:31 Jîna Emînî’nin dayısı gözaltına alındı
13:01 Gazeteci Necla Demir Arvas'a ceza ve tahliye
12:51 Qers’te 1 kadın katledildi
12:14 Cuma Çat toprağa verildi
12:05 İmralı Heyeti-Adalet Bakanlığı görüşmesinin tarihi belli oldu
11:59 Narin Güran davası sürüyor: Hakikat ortaya çıkarılsın
11:31 Gülistan Koçyiğit: Erdoğan görüşmesinde sürecin tıkanan yönleri ele alındı
11:31 Kürt Kadın Birliği Platformu kuruldu
11:09 Sanatçı Dina Zaurub, İsrail saldırısında yaşamını yitirdi
10:46 Enfal'in üzerinden 37 yıl geçti: Affetmedik, unutturmayacağız
10:19 Botan Vadisi'ne askeri kule inşa edildi
10:16 Soylu hedef göstermişti: Dosya Yargıtay'a taşındı
10:06 Narin Güran cinayetinin ikinci davası başladı
09:12 Curado: Abdullah Öcalan özgür olmadan süreç yürütülemez
09:05 Wanlılar: Devlet adım atar, savaşı durdurursa ekonomi düzelir
09:04 Kayyım Mêrdîn'de 35 taşınmazı satılığa çıkaracak
09:02 Hasta tutsak Akay'ın kardeşi: Gözlem kurulları giyotin gibi işliyor
09:00 14 NİSAN 2025 GÜNDEMİ
08:58 5 kentte kar tatili
08:51 Hilvan Direnişi’nde yer alan Cuma Çat yaşamını yitirdi
13/04/2025
22:31 Şam iktidarı protesto edildi
21:19 Bayık: Tek şartımız Öcalan’ın özgürce çalışabilmesidir
20:22 Kadınların karar alma mekanizmalarına katılımı için komite kuruldu
19:27 Hasan Oğuz mezarı başında anıldı
19:20 Belucistan'da eylemler sürüyor
19:14 Anadil çalıştayı: Güvence için yeni bir anayasa yapım sürecine girilmeli
19:02 Filozof Alain Badiou’dan Abdullah Öcalan’ın çağrısına destek
18:43 İngiltere-AB Parlamenterler Heyeti Federe Kürdistan Bölgesi’nde
18:37 KURDÎ-DER Adana eski başkanı İsa Bulut yaşamını yitirdi
18:34 Anadil çalıştayı: Mücadele her alanda yaygınlaştırılmalı
17:49 ‘Pişmanlık’ dayatılan 30 yıllık tutsağın tahliyesi ertelendi
17:29 İran rejimi 3 Beluc'u idam etti
17:24 Yunanistan Genelkurmay Başkanı Houpis: Türkiye bir tehdit, karşılık verebiliriz
17:14 Feleknaz Keskin’i arama çalışmaları sürüyor
16:57 DEM Parti Agirî'de çiftçilerle buluştu
16:45 DEM Parti Kadın Meclisi Dêrsim’de kadınlarla buluştu
16:26 ÖHD Genel Kurulu: Abdullah Öcalan'ın çağrısıyla yüzyıllık denklem yıkıldı
16:21 Göçük altında kalan işçi yaşamını yitirdi
16:14 Rusya’dan Ukrayna’ya füze saldırısı: En az 32 ölü
15:23 14 İBB tutuklusu farklı cezaevlerine sevk edildi
15:11 DİK’ten Sungur’un taziyesine ziyaret
14:51 Eğitim Sen'in çalıştayı ikinci günde: Yanlış bilgi köleleştirir
13:21 Abdullah Öcalan’ın yayımlanmamış fotoğrafı ortaya çıktı
13:09 İzmir’de polis şiddeti
13:06 Kobanê ve köylerine 4 ay sonra elektrik ulaştırıldı
12:36 Halep’te kontrol noktaları kaldırılıyor
12:02 Wan’da art arda depremler
10:27 Eskişehir'de maden arama ısrarı da karşı mücadele de sürüyor
10:00 İsrail’den Gazze’deki hastaneye hava saldırısı
09:53 Jin derginin yeni sayısı çıktı
09:47 Abdullah Öcalan’ın çağrısını destekleyen Darren Millar: IRA modeli örnek olabilir
09:11 Çağrının üzerinden 46 gün geçti: Adımlardan biri Kürtçenin statüsüdür
09:10 ‘Türkçe kitap getir, Kürtçe kitap al’ kampanyası başlatılıyor
09:09 Hasta tutsaklar için çağrı: Devlet adım atmalı
09:07 Annelerden iktidara: Öcalan serbest bırakılsın
09:05 ‘Sokaklardaki tepki hak ve özgürlük mücadelesidir’