Son yıllarda kullanımı artan Güneş Enerji Santralleri (GES), "çevre dostu" olarak biliniyor. Yoğunlukla özel sektör tarafından üretimi sağlanan GES'ler de insan ve çevre için ciddi riskler barındırıyor. Almanya, ABD ve İngiltere'de yapılan bilimsel araştırmalar, güneş enerji panellerinin kansere neden olan ağır metalleri barındırdığına dikkat çekiyor. Panellerde kullanılan kristal silikonun içindeki silikon tetra klorürün zehirli olduğu, bitki ve hayvanları öldürürken, insan sağlığını da tehdit ettiği gerçekliği söz konusu. 

 

Dünya'da 62 ülkede toplam 1 milyon civarında kullanımı olan GES'ler, Türkiye'de yaklaşık 13 bin adet bulunuyor. 62 ülke arasında Türkiye, GES kullanımında 15'inci sırada yer alıyor. 

 

KANSERE NEDEN OLUYOR

 

Alternatif, temiz enerji olarak bilinen GES panelleri, kansere neden olan arsenit, kurşun, bakır, galyum, kadmiyum tellürid, kadsiyum sülfid, polyvinül florür, selenyum, kristal silikondaki silikon tetraklorür olarak içeriyor. Bu kimyasallar, kuvvetli yağış, kaza ve yangınlar yoluyla toprak, su ve havaya karışarak insan sağlığını, doğayı tehdit edebilen düzeye ulaşıyor. Kadmiyum telüridli ve kurşunlu güneş panelleri ise başlı başına bir sorun. Uzmanlar, bu kimyasalların böbrek ve kemiklerde hasar ve kanser yapabildiği uyarısında bulunuyor. 

 

Panellerdeki kimyasallar, parçalanan, kırılan, eskiyen panellerden 5-6 ay içinde yağmurla yıkanıp çevreye ve insana ulaşabileceği gibi, milyonlarca panelin 20 yıl kadar sonra sökülüp çöpe atıldığında, özellikle çöp ayrımı ve işlemi yapılmayan az gelişmiş ülkelerde büyük sorunlar yaratma durumu söz konusu. Zararlı ağır metallerin önemi, panellerin kapladığı  ve artarak kaplayacağı çok büyük alanlardan kaynaklanıyor. Güneş panellerinin yapımı sırasında oldukça fazla enerji gerekiyor. Yapılan bilimsel araştırmalar, bir güneş kollektörünün yapımında kullanılan enerjiyi, ancak ortalama 3 yıl çalıştırıldıktan sonra üretebileceğini gösteriyor. 

 

ENERJİ TÜKETİMİ PAYI ÇOK DÜŞÜK

 

Günün yarısında güneşin olmaması, havanın da kimi zaman kapalı olması gibi etkenler nedeniyle yılda ortalama ancak yüzde 10-20 oranında enerji üretilebildiğinden verim olarak da düşük. Giderleri yüksek verimi düşük olan GES'ler aynı zamanda insan ve doğa açısından da riskli. Enerji tüketiminin büyük bölümünü kullanan sanayiler, tüm elektrik üretiminin yüzde 75'ini tüketiyor. Bunun içinde yenilenebilir enerjilerin payı ise sadece yüzde 3. Türkiye’de de durum farklı değil. GES'lerde üretilen elektrik kullanımı oldukça az. 

 

ZARARLARI GİZLENİYOR

 

Türkiye’de güneş paneli üreten ya da ithal eden şirketler, hangi cins güneş hücreleri ürettikleri, içlerinde ne miktarda kurşun ve kadmiyum gibi ağır metallerin bulunduğu konusunda neredeyse hiçbir bilgilendirmede bulunmuyor. Dünyadaki GES panellerinin üretiminin üçte ikisini gerçekleştiren Çin'de, üretimde çalışanların koruyucu giysiler giymesi, ağır metaller ve kimyasal zehirlerin düzeyini ortaya koyuyor. 

 

KORUYUCU ÖNLEMLER ZAYIF

 

Ancak Türkiye'de çalışan işçilerin koruyucu giysilerle çalışmalarının sağlanması konusundaki yetersizliklerin yanı sıra  panellerdeki kurşun, kadmiyum gibi ağır metal taneciklerinin havaya ve çevreye yayılmasının önlenmesini düzenleyen yönetmelikler de bulunmuyor. Uzmanlar, güneş panellerindeki insan ve çevreye zararlı olabilecek maddelerin azaltılmasıyla ilgili dünyada yapılan bilimsel araştırmalar ve gelişmeler ışığında düzenlemelerin yapılması gerektiği uyarısında bulunuyor. 

 

GÜNEŞ ENERJİSİ NASIL ÜRETİLİYOR?

 

Güneş termik santralleri yoluyla güneş ışınlarının içbükey aynalarla demetler halinde soğurulacak bir noktaya odaklanması ve oluşan ısı enerjisinin elektrik enerjisine dönüştürülmesi ya da güneş enerjisiyle ısıtılan havanın bir bacaya yönlendirilip, hava akımının çevirdiği pervanenin hareket enerjisinin bir dinamoya aktarılmasıyla elektrik elde ediliyor. Büyük ebatlarda güneş pilleri kullanılır. Bu piller fotovoltaik (güneşten elektrik elde etme yöntemi) özelliğe sahip. Bu pillerin ana maddesi kristal silisyum ve galyum arsenit.

 

MA / İbrahim Açıkyer