Türkiye ve Kürdistan'ın en önemli geçim kaynaklarının başında tarım geliyor. Kürdistan'da ise Mûş tarımda önemli bir yere sahip. Mûş'un ilçe konumlarına göre değişen iklim koşulları birçok ürünün yetişmesine imkan kılıyor. Ancak Mûş'un Gimgim (Varto) ilçesinde tarımda üretim sıfır noktasında. Gimgim'ın bin 650 rakımlık yükseltisi ve engebeli arazisi başta tarımı olumsuz etkiliyor. Tarıma elverişli alanlarda ise çiftçi pahalılıktan ve teşviklerin az olmasından kaynaklı en az yarım asırdır üretimi bırakmış durumda. Gimgim'in Qûrçik köyünde de onlarca yıldır herhangi bir ürün ekilmedi. 

 

 

Köyde patates ekimi gerçekleştirerek, köylüyü kolektif üretime teşvik etmeyi hedefleyen Ziraat Mühendisi Hasan Türhan, üretime dair hedeflerini anlattı.

 

Daha önce farklı kentlerde çalıştıktan sonra üretim yapmak için köyüne döndüğünü söyleyen Hasan Türhan, doğduğu topraklara vefa borcunun olduğunu düşünerek dönüş kararı aldığını kaydetti. Gimgim'de daha çok hayvancılık faaliyetinin yürütüldüğünü kaydeden Türhan, "Yaklaşık yarım asırdır tarıma ara verilmiş. Ara verildikten sonra çoğunluk hayvancılığa döndüğü için tarım arka planda kalmış. Şuan Varto'da üretim yok denecek kadar az. Bazı bölgelerde sadece arpa, buğday ve yonca ekimi var. Üretim yapıldığı zaman diliminde ekipman eksikliği çok vardı. O zamanki imkansızlıklara rağmen insanlar çalışıyordu. Ama günümüz şartlarında alet ve ekipman olduğu halde topraklara ekim yapılmıyor. Sebebi ise toplumun hazır ürüne ulaşma isteği. İş gücü çok fazla. Büyük emek ve sabır isteyen bir iş. Benzin ve mazot fiyatları, alet fiyatları, üretilen ürünün karşılığının alınmaması, üretimin yapılmamasının sebepleri arasında" dedi.

 

BÖLGENİN ÜRETİM ŞARTLARI

 

Patates üretimini seçmenin sebeplerine dair konuşan Türhan, "Burası soğuk bir bölge. Patates de soğuk seven bir bitki çeşididir. 120 ile 150 gün arasında hasada gelen bir ürün. Bölgeye bahar, Haziran ayında anca geliyor. Haziran ayında ekim yaptığımızda Eylül'ün sonu Ekim ayının ilk iki haftasında hasat yapılıyor. Patates dışında aklımda birkaç ürün var. Üretime sevk etmeye çalıştığım birkaç çiftçi var. Eğer onları üretime sevk edersem alternatif ürünlere yönelme kararı alacağım. Patates üretimini arkadaşlara bırakıp farklı çeşitleri denemeye başlayacağım. Karpuz, kabak, kavun gibi benzeri ürünleri deneme kararı aldım. Ürünün hasat süreci ne kadar olacak, gübredir, bitkinin temel besin ihtiyaçları nelerdir, deneyerek karar vereceğim. Net bir karar aldıktan sonra ürün değişimine gidebilirim. Ekim yaptığım arazi 6 dekarlık bir arazi. 6 dekarlık arazinin 5 dekarına patates ektim. 1 dekarlık alana da karpuz, kavun, kabak benzeri ürünleri yetiştirme kararı aldım. Üretimimiz bu şekilde devam etmekte" şeklinde konuştu.

 

KOLEKTİF ÇALIŞMA GEREKİYOR

 

2024 yılında "Birlikten berekete, birlikte üretim" projesi ile gençleri üretime dahil etmek için iş planı oluşturduğunu ifade eden Türhan, 2024'te 36 dekarlık bir alanda ekim yaptığını dile getirdi. Bölgede tarım bakanlığının projelerine uyum sağlamakta zorlandıklarını belirten Türhan, daha önce ektiği tarlalardan beklediği kadar verim almadığını söyledi. "Önemli olan kolektif bir yaşamda üretim yapmaktır" diyen Türhan, şöyle devam etti: "Birlikte bu işi sürdüremediğimiz taktirde işin bir devamlılığının olmayacağından yüzde yüz eminim. Bu iş bir-iki kişiyle yapılacak bir iş değil. Gençler bu alanda üretim yapmayı düşünüyorsa, kolektif bir şekilde üretim sürecinden hasat sürecine bir plan oluşturmaları gerekiyor. Gençler üretim kararı alırlarsa bölgedeki ekipman eksikliğinden dolayı ortak ekipman alarak hareket etmeliler."

 

MA / Can Kırbaş